Nông trại tự phun thuốc mà vẫn nuôi ong dú

Khi chính nông trại của mình vừa trồng cây, vừa nuôi gà, nuôi heo, vừa đặt thùng ong dú, thì «vườn lân cận phun thuốc» không còn là chuyện nhà bên. Người cầm bình phun là mình. Cái khó là cây trồng vẫn có lúc cần xử lý sâu bệnh, chuồng trại vẫn cần diệt ruồi, diệt kiến, mà đàn ong lại ở ngay đó.

Bài này không khuyên bỏ hẳn thuốc, vì nông trại nào cũng có lúc phải dùng. Bài này nói cách tính toán: chia khu, chọn giờ, chọn cách xử lý, để ong dú vẫn sống được trong một nông trại làm ăn thật.

Bước đầu: vẽ bản đồ nông trại

Lấy một tờ giấy, vẽ sơ ranh đất, đánh dấu từng khu: cây ăn trái, rau màu, chuồng gà, chuồng heo, ao, chỗ để thức ăn chăn nuôi, đường đi. Rồi khoanh chỗ đặt thùng ong. Ong dú kiếm ăn quanh vài trăm mét, nên với nông trại nhỏ gần như mọi khu đều nằm trong tầm bay. Bản đồ này giúp thấy ngay:

• Khu nào hay phun nhất và gió mùa khô thổi từ đó về phía thùng ong hay không.
• Chuồng trại và kho thức ăn có sát thùng ong không, vì đây là chỗ hút kiến, ruồi và cũng là chỗ hay dùng thuốc diệt.
• Chỗ nào còn đất để trồng một dải hoa không phun làm nguồn riêng cho ong.

Lý tưởng là đặt thùng ong ở khu riêng, có bóng mát, đối diện phía đầu gió so với khu hay phun, và cách xa chuồng trại.

Danh sách kiểm năm câu trước mỗi lần phun

1. Có thật cần phun không? Đi xem sâu bệnh đã tới mức phải xử lý chưa, hay nhặt tay, cắt cành bị bệnh là đủ.
2. Phun cả khu hay chỉ chỗ có bệnh? Phun cục bộ thường đủ, đỡ thuốc, đỡ hại ong.
3. Cây đang có hoa không? Nếu đang nở, hoãn được thì hoãn; không hoãn được thì tránh phun lên chùm hoa.
4. Giờ nào? Chiều tối, khi ong đã về tổ. Không phun buổi sáng là giờ ong đi làm đông nhất.
5. Gió hướng nào? Gió thổi về phía thùng ong thì đợi hôm khác hoặc đóng cửa tổ tạm thời.

Bảng cân nhắc theo từng việc trong nông trại

Kiến từ chuồng trại là mối hại không kém thuốc, xem thêm ở mục Rủi ro & thiên địch.

Bài toán được mất: ong cũng làm việc cho nông trại

Ong dú thụ phấn cho cây ăn trái, rau màu trong chính nông trại. Phun bừa vào mùa hoa là vừa hại ong vừa tự cắt bớt công thụ phấn cho vụ trái của mình. Nhìn theo cách đó, mỗi lần nhịn phun một khu, hay chuyển sang phun cục bộ, không phải là hy sinh cho ong, mà là giữ một phần năng suất cho cây. Nông trại nhiều đàn ong và ít phun thường khoẻ cả hai đầu.

Giữ một khu sạch làm nguồn cho ong

Dành một dải đất gần thùng ong, trồng các cây hoa dễ sống, không bao giờ phun. Khu này làm hai việc: giữ ong ở gần những ngày khu khác vừa phun, và là chỗ để quan sát xem ong có ra vào bình thường không. Đặt thêm một khay nước sạch có sỏi để ong không phải uống ở máng nước chuồng trại. Cách bố trí thùng trong nông trại có ở mục Kỹ thuật nuôi.

Học từ một trại đang làm thật

Đọc thì hiểu nguyên tắc, nhưng chia khu thế nào cho hợp một mảnh đất cụ thể thì nên xem tận nơi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cung cấp tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Chủ nông trại muốn xem cách đặt thùng giữa vườn cây và học thực hành thì có thể đăng ký tour tại trại Ong Quý trước khi đưa ong về nông trại mình.

Câu hỏi thường gặp