Bố trí cây vừa thu hoạch vừa có hoa cho ong dú

Đất nông trại thì không ai muốn để một vạt chỉ trồng hoa cho ong ngắm. Câu hỏi thực tế hơn là: những cây vốn trồng để ăn, để bán, có thể sắp xếp sao cho đồng thời nối được lịch hoa cho đàn ong dú hay không. Câu trả lời là được, miễn là chịu nghĩ trước một chút về vị trí và lịch chăm.

Lợi ích đi hai chiều. Ong có hoa gần tổ, còn nhiều loại cây trong vườn được côn trùng thụ phấn ghé thăm đều hơn. Không nên kỳ vọng ong dú làm tăng năng suất một cách thần kỳ, nhưng một khu vườn có ong thường đậu trái đều hơn khu vườn vắng côn trùng.

Chia nông trại thành từng vòng

Hình dung khu đặt thùng ong là tâm. Càng gần tâm càng nên là cây thấp, ít phải chăm bằng hoá chất, ra hoa liên tục. Càng xa tâm thì cây càng lớn, mùa hoa càng theo đợt.

Vòng rau: chừa một phần cho trổ bông

Đây là vòng làm được nhiều việc nhất. Rau gia vị như húng, tía tô, kinh giới, ngò thu hái lá để bán hoặc ăn trong nhà. Mỗi lứa, chừa lại khoảng một phần luống cho trổ bông; phần này vừa là hoa cho ong, vừa cho hạt để gieo lứa sau. Đậu, bầu, bí, mướp cho hoa trong lúc vẫn ra trái.

Gieo so le từng lứa cách nhau vài tuần, để khi lứa này tàn thì lứa kia vừa bông. Đây là cách rẻ nhất để giữ hoa trong quãng mùa khô, khi cây ăn trái lớn đã qua vụ.

Vòng cây ăn trái: xen chứ đừng thuần

Một vườn trồng thuần một loại cây ăn trái sẽ nở rộ cùng lúc rồi im lặng cả tháng. Xen vài loại có mùa hoa khác nhau, kể cả trồng ít mỗi loại, giúp ong có nguồn liên tục hơn và người làm vườn cũng có trái bán rải rác thay vì dồn một vụ. Ở Đông Nam Bộ, mùa khô thường là lúc nhiều cây ăn trái lớn ra hoa, còn mùa mưa thì vòng rau và hàng rào gánh nhiều hơn. Tham khảo thêm ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Lịch chăm sóc không làm hại ong

Đây là chỗ nông trại kết hợp hay vấp nhất. Một vài quy tắc nên dán ngay trong nhà kho:

1. Không phun bất kỳ thứ gì lên cây đang hoa.
2. Nếu cây ở vòng ngoài buộc phải xử lý, làm lúc chiều muộn khi ong đã về tổ, và thu hẹp cửa tổ hôm đó.
3. Ưu tiên biện pháp tay: bắt sâu, tỉa cành bệnh, bao trái.
4. Không dùng thuốc diệt cỏ ở vòng gần và hàng rào hoa.
5. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều, tránh xịt nước mạnh vào lúc ong đang làm việc trên hoa.

Thùng ong đặt ở đâu, chống kiến thế nào giữa một khu vườn nhiều cây có ở mục Kỹ thuật nuôi.

Ghi chép để vườn và đàn cùng khá lên

Sau một năm, ghi chép đơn giản sẽ cho biết rất nhiều: tháng nào đàn ong yếu, tháng nào cây nào cho thu hoạch, lứa rau nào chừa bông thì thấy ong ghé nhiều. Ghi lên lịch treo tường cũng được; nếu số thùng đã nhiều, dùng app quản lý trại ong để ghi theo từng thùng và đặt lịch kiểm tra sẽ đỡ sót việc hơn.

Thêm ong vào nông trại đang có sẵn

Nông trại đã có vườn rau, vườn trái thì bắt đầu nuôi ong dú khá thuận: chỉ cần vài tổ giống khoẻ đặt ở chỗ mát, gần vòng rau. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống đã quen thùng, cùng mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, tham khảo tại ongquy.com. Bắt đầu với số ít tổ, theo dõi một mùa khô rồi hẵng tách thêm đàn.

Câu hỏi thường gặp