Mưa kéo dài ở nông trại nhiều khu nuôi ong dú

Nuôi năm bảy thùng sau nhà thì mưa dầm chỉ là chuyện ra xem mái che. Nông trại có vài chục thùng chia ra nhiều khu, khu dưới tán vườn cây, khu ven ao, khu gần chuồng trại, thì một đợt mưa kéo dài cả tuần trở thành bài toán sắp xếp: đi khu nào trước, kiểm cái gì, ai làm, ghi vào đâu.

Bài này không nhắc lại chuyện ong dú nhịn ăn khi mưa, mà tập trung vào cách vận hành một nông trại nhiều khu trước, trong và sau một đợt mưa dài.

Xếp hạng các khu trước mùa mưa

Không phải khu nào cũng cần lo như nhau. Đầu mùa mưa, đi một vòng trại, chấm từng khu theo vài câu hỏi đơn giản: đất có trũng không, có cây lớn cành khô trên đầu không, gió có lùa thẳng không, có gần nguồn hút kiến như chuồng gà, kho cám không.

Bảng xếp hạng này nên dán ở chỗ mọi người trong trại cùng thấy, để khi trời đổ mưa ai cũng biết đi đâu trước.

Thoát nước tính cho cả trại

Nhiều trại khơi rãnh quanh từng thùng nhưng quên dòng nước chung. Nước từ mái chuồng, từ sân bê tông, từ lối đi chảy dồn về một chỗ, đúng ngay khu đặt thùng thấp nhất. Mưa một ngày không sao, mưa năm ngày là ngập chân giá.

1. Một buổi mưa lớn đầu mùa, đi xem nước chảy về đâu, vẽ lại bằng tay trên giấy.
2. Đánh dấu điểm nước đọng lâu nhất; không đặt thùng ở đó.
3. Khơi rãnh dẫn nước mái chuồng, sân ra mương, tránh đi ngang khu ong.
4. Khu ven ao: nâng giá cao hơn, chân giá kê đá chắc.

Cách bố trí khu đặt tổ trong nông trại được bàn thêm ở mục Kỹ thuật nuôi.

Đi tuần trong đợt mưa: nhìn nhiều, mở ít

Với vài chục thùng, mở từng thùng ra xem giữa mưa vừa tốn công vừa hại đàn. Việc của người đi tuần là nhìn từ ngoài và xử lý những gì làm hỏng thùng, không đụng vào bên trong.

• Mái che còn đúng chỗ, không bị lật, không dồn nước xuống cửa tổ.
• Giá kê đứng thẳng, chân không lún, chén nước chống kiến chưa tràn.
• Không có cành gãy đè lên thùng.
• Không có vệt kiến bò lên chân giá.

Đi theo thứ tự trong bảng xếp hạng: khu rủi ro cao mỗi ngày, khu thấp hai ba ngày một lần. Ghi nhanh thùng nào có vấn đề để xử lý khi tạnh.

Sau mưa: kiểm theo danh sách, ghi từng thùng

Vài ngày nắng đầu tiên là lúc đàn tự hồi phục, chưa cần mở. Khoảng hai ba ngày sau, mở kiểm theo thứ tự: trước hết là các thùng đã ghi có vấn đề, sau đó tới đàn mới tách, đàn yếu, cuối cùng là các đàn khoẻ.

• Bầu mật còn hay cạn; nếu cạn, đàn có ra lấy được hoa chưa.
• Có vệt mốc, mùi ngai ngái, nước đọng mặt trong nắp không.
• Khu ấu trùng có bình thường không.
• Có dấu hiệu bị cướp mật ở cửa tổ không.

Sau vài mùa, sổ ghi cho thấy rõ khu nào mùa mưa nào cũng có thùng gặp chuyện. Đó là khu cần dời đi hoặc làm lại hạ tầng. Để nắm hoa trong vùng nở theo mùa, xem mục Nguồn hoa theo mùa.

Phân việc cho người trong trại

Ở nông trại có nhiều người cùng làm, nên phân rõ ai lo khu nào trong mùa mưa. Người phụ trách khu chăn nuôi thì nhân tiện kiểm luôn các thùng gần chuồng; người làm vườn lo các thùng dưới tán cây. Quan trọng là chỉ một hai người được mở thùng, những người khác chỉ quan sát và báo lại, tránh cảnh mỗi người mở một lần trong ngày.

Mở rộng trại và quản lý gọn hơn

Trại nhiều khu nên có đàn gốc khoẻ, cùng nguồn để dễ theo dõi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Khi số thùng tăng, việc ghi chép bằng sổ giấy dễ sót; có thể chuyển sang app quản lý trại ong để ghi theo khu, theo thùng và đặt lịch kiểm sau mỗi đợt mưa.

Câu hỏi thường gặp