Ong dú nông trại chững dù nắng: do xáo trộn hay thiếu hoa

Ở một nông trại có vài chục thùng ong dú rải theo các dãy cây, chuyện đàn chững hiếm khi xảy ra đều cả trại. Thường nó chỉ rơi vào một góc: dãy thùng cạnh lô vừa tỉa cành, hay mấy thùng sát bờ ruộng vừa đốt rơm. Ở mô hình nông trại, ong không sống riêng mà sống cùng nhịp làm việc của con người, và rất nhiều lần cửa tổ thưa không phải do trời hay do hoa, mà do chính tay người trong trại.

Cách tiếp cận hợp với nông trại vì thế là bắt đầu từ cuốn sổ công việc, không phải từ cái thùng.

Đọc bản đồ trại: chững ở đâu

Vẽ sơ đồ các dãy thùng, đánh dấu thùng nào đang thưa. Hình dạng của vùng chững nói lên rất nhiều.

Những xáo trộn quen thuộc trên nông trại

Tỉa cành, phát quang

Tỉa cành sau thu hoạch làm mất tán che, thùng đang mát bỗng phơi nắng chiều. Đàn phải dồn quân giữ nhiệt nên ra vào ít đi. Sau đợt tỉa, nhớ che bù cho các thùng vừa mất bóng.

Cắt cỏ bằng máy

Máy cắt cỏ rung mạnh và ồn. Cắt sát chân giá làm đàn bị kích động; nếu thảm cỏ đó đang ra hoa thì còn mất luôn nguồn ăn gần. Có thể chừa lại một dải cỏ hoa quanh khu đặt thùng.

Đốt lá, đốt rơm

Khói bay qua dãy thùng khiến ong rút vào trong, đàn rối loạn cả buổi. Đốt nhiều ngày liền là đủ để vài dãy chững rõ rệt.

Dời thùng

Dời thùng vài chục mét để dọn lô là kiểu xáo trộn hay bị quên nhất. Ong đi làm nhớ chỗ cũ, quay về và lạc. Đàn mất một phần quân, nhìn cửa tổ chỗ mới thì thấy thưa. Muốn dời ngắn, nên dời từng chút một hoặc đóng cửa tổ dời vào ban đêm.

Bón phân, phun thuốc

Phân chuồng tươi, thuốc phun lá ở lô gần làm ong né hướng đó, và nếu là thuốc trừ sâu thì thường kèm xác ong trước cửa.

Sổ việc làm vườn: rà lại hai tuần

1. Liệt kê mọi việc làm ở các lô quanh dãy thùng đang chững trong hai tuần trước.
2. Đánh dấu việc nào gây khói, rung, ồn, mất bóng mát hoặc có hoá chất.
3. Đối chiếu ngày làm việc với ngày bắt đầu thấy cửa tổ thưa.
4. Nếu trùng khớp, chỉ cần để đàn yên một thời gian; đa số tự hồi khi không bị quấy thêm.
5. Nếu không trùng việc nào và các dãy khác vẫn bình thường, chuyển sang kiểm tra chúa.

Sắp lịch nông trại hài hoà với ong

• Làm việc gây ồn và rung vào chiều muộn, khi phần lớn ong đã về tổ.
• Không đốt lá ở đầu hướng gió của khu thùng.
• Tỉa cành theo từng lô xen kẽ, đừng phát quang cả trại cùng lúc.
• Trồng xen các loại cây ra hoa lệch mùa để lấp khoảng trống khi cây chính đã tàn; xem gợi ý ở Nguồn hoa theo mùa.
• Ghi việc làm vườn và tình trạng đàn vào cùng một cuốn sổ, để năm sau biết trước; mẫu ghi chép ở Nhật ký trại.

Học từ một trại đang chạy

Ghép ong dú vào nông trại hiệu quả nhất khi người làm vườn hiểu nhịp của đàn. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú cùng vườn cây và nhân đàn bằng cách tách; trại có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Muốn tận mắt xem cách bố trí thùng giữa vườn và lịch làm việc quanh đàn, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp