Giáp hạt trong nông trại: vẽ bản đồ hoa để thấy trước

Một nông trại có vườn cây ăn trái, ruộng rau, chuồng gà, ao cá tưởng như lúc nào cũng có hoa cho ong. Thực tế thì không. Cây ăn trái thường nở dồn vào một đợt, rau bị cắt trước khi kịp trổ bông, bờ ruộng được phát sạch cho gọn. Thế là có những tuần cả nông trại xanh mướt mà tổ ong dú đặt giữa vườn vẫn hụt ăn.

Điểm mạnh của nông trại là người chủ quyết định được cây gì, nở lúc nào, phát cỏ chỗ nào. Nhận ra giáp hạt sớm ở đây bắt đầu bằng một tấm bản đồ, không phải bằng việc mở thùng.

Vẽ bản đồ hoa của nông trại

Lấy một tờ giấy, chia nông trại thành các khu: vườn cây ăn trái, ruộng rau, bờ rào, bờ ao, khu chuồng, sân nhà. Với mỗi khu, ghi lại trong năm qua khu đó có hoa vào khoảng thời gian nào. Không cần tên khoa học, chỉ cần đúng với vườn nhà.

Đặt các khoảng có hoa chồng lên nhau. Chỗ nào không có khu nào nở, đó là quãng giáp hạt của chính nông trại, không phải của một vùng chung chung.

Lịch canh tác là lịch cảnh báo

Ở nông trại, giáp hạt thường do người tạo ra nhiều hơn do trời. Các việc sau làm nguồn hoa tụt trong một hai ngày:

• Phát cỏ toàn bộ bờ rào, bờ mương cùng một lúc.
• Thu hoạch dứt điểm ruộng rau rồi cày lại.
• Vùi cây che phủ trước khi ra hoa.
• Phun cho vườn cây đang ra bông.

Mỗi khi lên lịch một việc như vậy, xem lại bản đồ: sau việc đó, còn khu nào đang nở không? Nếu không, đó là tuần cần để mắt đến tổ. Việc này giúp nhận ra giáp hạt trước khi nó xảy ra, thay vì đọc dấu hiệu khi đàn đã đói.

Lấp quãng trống bằng chính cây trong nông trại

1. Chừa vài luống rau trổ bông. Cải, rau thơm, hành để già sẽ ra hoa nhỏ mà ong dú dùng được. Vài luống là đủ.
2. Phát bờ theo nửa. Lần này phát một bên bờ, vài tuần sau phát bên kia. Luôn còn một nửa có hoa dại.
3. Gieo cây che phủ lệch vụ. Một khoảnh đậu hay cây phân xanh gieo muộn hơn, cho ra hoa đúng quãng thiếu.
4. Đặt tổ gần khu nở muộn nhất. Tổ đặt sát nguồn cuối cùng của mùa sẽ đỡ hao sức bay.

Những gợi ý cây trồng theo mùa cho nông trại có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Khi đàn đã có dấu hiệu

Dù đã tính trước, vẫn có năm mưa muộn, nắng kéo dài. Lúc đó quay lại với dấu hiệu ở tổ: ít ong mang phấn vào buổi sáng đẹp trời, bọng mật vơi nhanh khi mở kiểm, ấu trùng bị kéo ra cửa. Thấy hai dấu hiệu đầu thì ngưng thu mật, ngưng tách đàn. Thấy dấu hiệu cuối thì cho ăn ít, bằng mật ong dú sạch, đặt trong thùng.

Riêng nông trại có chăn nuôi, cần để ý thêm kiến. Thức ăn gia súc, gia cầm rơi vãi nuôi đàn kiến rất lớn, và đàn ong dú đang đói là mục tiêu dễ. Đặt khu tổ cách xa chuồng, kệ có chân ngăn kiến, và đừng để máng ăn, bao cám gần kệ. Cách bố trí khu nuôi trong nông trại được bàn thêm ở mục Kỹ thuật nuôi.

Đưa ong dú vào nông trại

Nông trại có sẵn cây trái là chỗ tốt để thêm vài đàn ong dú, vừa giúp thụ phấn vừa có thêm mật. Muốn bắt đầu, có thể tìm tổ giống ở trại Ong Quý tại Trảng Bàng, Tây Ninh; trại có cả mật ong dú, đồ dùng từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, hợp để bày bán cùng nông sản. Ai muốn xem một mô hình đặt tổ giữa vườn trước khi làm có thể tham gia tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp