Theo dõi ong dú mất chúa khi bận việc nông trại

Trên một nông trại, ong dú hiếm khi là việc chính. Buổi sáng phải tưới, chăm gà vịt, làm cỏ, mùa vụ thì thu hoạch, chở hàng. Thùng ong dú đặt dưới tán cây ăn trái thường chỉ được ngó qua khi tiện đường. Đàn mất chúa vì vậy dễ trôi qua cả tháng không ai để ý.

Không cần dành riêng một buổi cho ong. Chỉ cần gắn vài thao tác rất ngắn vào những việc vốn đã làm mỗi ngày, cộng với vài mốc nhắc trong lịch, là đủ để bắt được đàn mất chúa trước khi quá muộn.

Gắn việc ngó ong vào lịch làm vườn

Cách dễ duy trì nhất là đặt thùng ong dọc đường đi tưới hoặc gần chuồng trại, nơi người nuôi đi qua mỗi ngày. Mỗi lần đi qua, dừng chừng nửa phút trước cửa tổ. Không cần mở gì, không cần đồ nghề, vì ong dú không có ngòi đốt nên đứng gần quan sát thoải mái.

Vài cặp việc ghép đôi hay dùng trên nông trại:

• Đi tưới buổi sáng: nhìn cửa tổ các thùng dọc hàng cây.
• Cho gà ăn: liếc qua thùng đặt gần chuồng.
• Kiểm vườn sau mưa: xem thùng có bị nghiêng, dột hay có kiến bò lên không.

Chú ý thêm: những ngày phun thuốc cho vườn, nên che thùng hoặc chọn thuốc, giờ phun ít ảnh hưởng tới ong. Đàn bị mất quân hàng loạt sau đợt phun đôi khi bị nhầm là mất chúa.

Câu hỏi duy nhất cần trả lời mỗi tuần

Đàn mất chúa vẫn bay ra vào, vẫn mang phấn về trong nhiều tuần, nên đếm lượt bay không giúp được gì. Thứ đáng nhìn là ong non: những con nhỏ, màu nhạt hơn, bò chậm quanh ống cửa hoặc lượn chập chờn trước tổ vào lúc nắng lên. Có ong non nghĩa là chúa vẫn đẻ cách đây vài tuần.

Mỗi tuần, đánh một dấu cho mỗi thùng: có hoặc không thấy ong non. Thế là xong. Hai tuần liền "không" mới là lúc cần dành thời gian mở thùng.

Lịch nhắc sau những sự kiện dễ gây mất chúa

Mất chúa hay xảy ra sau một số việc cụ thể. Mỗi khi làm những việc này, đặt luôn nhắc lịch trên điện thoại:

Ai có nhiều thùng có thể ghi luôn vào app quản lý trại ong để lịch nhắc tự hiện theo từng thùng, khỏi phải nhớ thùng nào tách ngày nào.

Khi có dấu hiệu: mười lăm phút xử lý

1. Chọn sáng hôm sau, lúc trời mát, mở nắp thùng.
2. Nhìn khối bánh nhộng: có lớp ô mới màu sáng ở trên cùng thì đàn vẫn ổn, đóng lại.
3. Có ô to bất thường ở rìa bánh thì đàn đang tự nuôi chúa, đóng lại và nhắc kiểm sau 2–3 tuần.
4. Không có ô mới, không có ô chúa, quân còn đông: lấy một miếng bánh nhộng có ô chúa từ đàn khoẻ ghép vào.
5. Quân đã mỏng: gộp vào đàn bên cạnh, thu phần mật sạch, cất ngăn mát.

Các thao tác thùng, cách cắt và đặt bánh nhộng được nói kỹ hơn ở mục Kỹ thuật nuôi.

Giữ một đàn nguồn cho cả nông trại

Người bận rộn không có thời gian chờ đàn tự gây chúa qua nhiều tuần. Vì thế nên chọn một hai đàn khoẻ nhất, đặt ở chỗ dễ chăm, hạn chế thu mật nặng, dùng làm nguồn bánh nhộng cho các thùng khác. Khi mở rộng đàn, nhân bằng cách tách từ đàn khoẻ, không bắt tổ ong ngoài tự nhiên.

Bổ sung đàn hoặc học thêm khi cần

Nếu nông trại mới bắt đầu nuôi và chưa có đàn đủ khoẻ để làm nguồn, có thể tham khảo tổ ong dú giống của trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại cũng có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú, hợp để bày bán kèm nông sản cho khách ghé nông trại.

Câu hỏi thường gặp