Đàn ong dú suy trong nông trại: dò theo dãy, theo khu

Ở nông trại có hàng chục, hàng trăm thùng ong dú, một đàn suy không phải chuyện lạ. Cái khó là phân biệt được đàn này suy vì chuyện riêng của nó, hay nó chỉ là đàn đầu tiên lộ ra của cả một dãy đang đi xuống. Câu hỏi ở quy mô nông trại vì vậy không phải «đàn này bị gì» mà là «vấn đề nằm ở đàn, ở dãy, hay ở cả trại».

Bước đầu tiên: đưa đàn suy lên sơ đồ

Một tờ giấy vẽ các dãy thùng, đánh số từng thùng, là công cụ chẩn đoán rẻ và mạnh nhất của nông trại. Mỗi lần đi kiểm, tô màu thùng theo ba mức: khoẻ, bình thường, đang suy. Sau hai ba lần đi kiểm, nhìn tờ sơ đồ sẽ thấy ngay một trong ba hình:

Nông trại có lợi thế mà người nuôi vài thùng không có: luôn sẵn đàn khoẻ ở ngay cạnh để so. Đừng bỏ phí lợi thế đó.

Khi đàn suy dồn về một khu

Đây là tình huống hay gặp nhất ở trại lớn và cũng hay bị hiểu sai nhất, vì người chăm thường xử lý từng thùng một mà không lùi lại nhìn cả khu. Đi một vòng khu đó vào ba thời điểm: sáng sớm, đầu giờ chiều và sau một trận mưa.

• Sáng sớm: khu có sương đọng lâu, nắng lên muộn hơn khu khác không? Ong ra muộn thì ít thời gian kiếm ăn.
• Đầu giờ chiều: khu có phơi nắng gắt trong khi khu khác có bóng cây? Sờ nắp thùng so hai khu.
• Sau mưa: nước có đọng quanh chân kệ, đất có lầy không? Khu trũng ẩm quanh năm thì đàn khó khoẻ.

Nếu tìm ra khác biệt rõ, cải tạo cả khu một lần: làm rãnh thoát nước, trồng hàng cây che nắng chiều, nâng kệ. Nếu không thấy khác biệt nào, thử chuyển một vài đàn từ khu đó sang khu tốt và ngược lại, theo dõi qua một mùa. Cách bố trí dãy thùng trong nông trại có trong mục Kỹ thuật nuôi.

Phân loại đàn để xử lý theo nhóm

Trại lớn không thể chữa từng thùng như chữa từng bệnh nhân. Chia đàn thành nhóm và có cách xử lý chung cho mỗi nhóm:

1. Nhóm khoẻ: để yên, là nguồn để tách đàn mới và để so sánh.
2. Nhóm chững: không lấy mật đợt này, kiểm kiến, kiểm thùng, theo dõi thêm.
3. Nhóm suy rõ, còn chúa: thu hẹp cửa tổ, che chắn, dời khỏi khu xấu nếu do vị trí.
4. Nhóm suy rõ, nghi mất chúa: nhiều tuần không thấy ong non bay vờn và không có nhộng mới thì nhập vào đàn khoẻ, giải phóng thùng cho đợt tách sau.

Cách phân nhóm này giúp người làm trong trại hiểu cùng một ngôn ngữ: ai đi kiểm cũng biết thùng nào thuộc nhóm nào và phải làm gì, không phụ thuộc trí nhớ của một người.

Sổ trại là thứ quyết định

Ở quy mô vài chục thùng trở lên, không ai nhớ nổi thùng nào tách ngày nào, lấy mật lần cuối khi nào, từng bị kiến hay chưa. Mà đó lại chính là những thông tin cần nhất khi một dãy bắt đầu suy. Mỗi thùng nên có mã số cố định, mỗi lần kiểm ghi ngày, nhóm sức khoẻ, việc đã làm. Lúc dò nguyên nhân chỉ cần lọc theo dãy và theo thời gian là thấy đàn bắt đầu tụt từ sau sự kiện nào. Gợi ý thêm về các nguy cơ thường gặp trong trại có ở mục Rủi ro & thiên địch.

Công cụ và nguồn giống cho nông trại

Ghi chép bằng sổ giấy vẫn được, nhưng khi trại lớn dần thì app quản lý trại ong giúp gắn mã từng thùng, đặt lịch kiểm tra và xem lại lịch sử từng dãy nhanh hơn nhiều. Khi cần bổ sung đàn sau một mùa hao, hoặc muốn mở thêm dãy mới bằng đàn quen thùng, trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, bên cạnh mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp