Khi nào nông trại nên loại một đàn ong dú

Ở một nông trại có vườn cây, ao cá, chuồng gà, ong dú chỉ là một trong nhiều việc. Đúng mùa cây ra trái, mùa làm đất, người nuôi không có nhiều buổi chiều để ngồi bên một thùng ong yếu, cạy từng góc tổ xem còn gì. Chính vì thời gian có hạn, nông trại cần một cách quyết định nhanh, đều tay: đàn nào đáng bỏ công, đàn nào nên khép lại, để công sức dồn cho những đàn đang cho mật và thụ phấn vườn.

Tính bằng giờ công, không chỉ bằng tình cảm

Ai nuôi ong cũng tiếc một đàn đã chăm cả năm. Nhưng ở nông trại, mỗi giờ dành cho một đàn đã hỏng là một giờ bớt đi từ việc khác: kiểm kiến cho mười thùng đang khoẻ, che nắng cho dãy thùng ở rìa vườn, hay đơn giản là việc của cây trồng. Một đàn mất chúa lâu, không còn ong non, có thể ngốn nhiều buổi kiểm tra, xử lý kiến, dọn mốc, mà kết cục vẫn là mất.

Nhìn thẳng vào chuyện đó không phải là lạnh lùng. Nó giúp những đàn khoẻ được chăm đúng mức, và cũng ngăn đàn hỏng thành ổ kiến, ổ mốc kéo cả dãy thùng xuống theo.

Vòng kiểm trại và ba nhóm đàn

Thay vì kiểm lẻ tẻ khi tiện, nông trại nên có một vòng kiểm cố định, chẳng hạn mỗi 10–14 ngày, đi hết dãy thùng một lượt. Sau mỗi vòng, xếp từng đàn vào một trong ba nhóm:

Luật đơn giản: một đàn được nằm ở nhóm theo dõi tối đa hai vòng. Khá lên thì về nhóm khoẻ; đứng yên hoặc tệ đi thì chuyển sang khép lại. Luật này giữ cho số đàn cần chăm đặc biệt luôn nhỏ, vừa với sức của người làm vườn.

Cách khép lại một đàn trong ngày bận

Việc khép lại một đàn không cần cả buổi. Chọn chiều mát, khi ong đã về gần hết:

1. Đàn còn quân, tổ sạch: khiêng thùng đặt sát thùng khoẻ gần nhất. Vài ngày sau, khi đi vòng kiểm, chuyển dần quân sang. Phần quân này giúp đàn nhận thêm sức đúng lúc vườn ra hoa.
2. Đàn có mốc, kiến trong tổ hoặc giòi trong bình phấn: không ghép. Dời thùng ra xa dãy nuôi, gói tổ hỏng vào túi kín hoặc chôn sâu ở góc xa vườn.
3. Thùng: cạo sạch, phơi nắng ở sân phơi nông sản vài ngày, rồi xếp vào kho.
4. Ghi một dòng trong sổ trại: mã đàn, ngày, lý do. Vị trí nào lặp lại nhiều lần thì cần xem lại nắng, ẩm hay đường kiến ở đó.

Các bài về thiên địch hay gặp ở nông trại có ở mục Rủi ro & thiên địch.

Nông trại có lợi thế mà trại phố không có

• Nhiều đàn để ghép: phần quân của đàn yếu gần như không bao giờ phải bỏ phí.
• Nguồn hoa sẵn: vườn cây ăn trái, hàng rào cây bụi, cỏ có hoa giúp đàn ở nhóm theo dõi hồi nhanh hơn nếu còn chúa.
• Chỗ phơi, chỗ cất: thùng thu hồi có chỗ làm sạch và cất gọn để dùng lại.

Muốn đàn yếu ít đi ngay từ đầu, cần chú ý đến cây trồng quanh khu đặt thùng; xem gợi ý ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Từ thùng thu hồi đến mùa tách đàn

Đàn khép lại không chỉ là con số trừ đi. Những thùng sạch thu về chính là chỗ cho các đàn tách mùa sau. Khi vườn vào mùa hoa rộ, đàn khoẻ đủ đông, tách ra thùng cũ đã phơi kỹ là cách nhân đàn bền nhất cho nông trại — không cần vào rừng bắt tổ, không phải mua thêm nhiều thùng mới.

Nếu số đàn khoẻ chưa đủ để tách, có thể bổ sung tổ giống tách từ đàn nuôi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi — xem tại ongquy.com. Nông trại muốn mua bán tổ, mật trực tiếp với người nuôi khác có thể dùng chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp