Đàn ong dú bỏ tổ ở trại: khi xáo trộn cộng dồn

Nuôi vài thùng ở góc vườn khác hẳn với một nông trại có hàng chục, hàng trăm thùng. Ở trại, đàn bỏ tổ hiếm khi do một sự cố lớn. Nó thường đến từ những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày: máy cắt cỏ chạy sát hàng thùng, vòi tưới phun trúng cửa tổ, xe chở phân bón đi ngang, khách tham quan đứng chắn đường bay, người làm mở thùng kiểm tra theo thói quen.

Mỗi việc riêng lẻ không đủ làm đàn đi. Cộng lại suốt nhiều tuần, đàn yếu trước, rồi đàn yếu bỏ đi. Bài này nhìn chuyện bỏ tổ dưới góc vận hành một trại.

Xáo trộn cộng dồn là gì

Hãy hình dung một đàn trong một tuần: thứ hai bị máy cắt cỏ rung bên cạnh, thứ tư bị tưới trúng cửa tổ, thứ sáu có đoàn khách đứng xem, chủ nhật bị mở nắp kiểm tra. Mỗi lần đàn phải dừng việc, đóng cửa tổ, cử ong canh gác. Thời gian kiếm ăn và nuôi ấu trùng bị cắt bớt. Kéo dài như vậy, đàn thiếu mật dự trữ, ít ong non thay thế, rồi tới một ngày nắng gắt hoặc bị kiến tấn công, đàn bỏ đi.

Bảng rà các việc thường ngày trong trại

Bố trí hàng thùng cho trại ít va chạm

Thiết kế khu nuôi đúng từ đầu tiết kiệm rất nhiều công sửa về sau:

• Cửa tổ quay ra phía ít người đi. Lối đi chăm sóc nằm phía sau hàng thùng, đường bay của ong ra phía trước, thông thoáng.
• Khoảng cách giữa các thùng đủ rộng. Thùng sát nhau làm ong dễ vào nhầm tổ, đàn mạnh dễ cướp đàn yếu.
• Mỗi thùng một kệ riêng. Kệ chung dài thì gõ một thùng rung cả hàng, kiến leo được một chân là vào cả dãy.
• Đặt dưới bóng cây hoặc mái che chung, nắng chiều không rọi thẳng.
• Khu cách ly cho đàn mới, yên tĩnh hơn, ít người qua lại, để đàn định vị trong hai tuần đầu.

Các mô hình bố trí khác nhau có ở mục Kỹ thuật nuôi.

Quy trình nhận đàn mới theo lô

Trại hay nhận nhiều đàn một lúc, sau khi tách hoặc mua về. Đây là lúc dễ mất đàn nhất, vì người làm bận tay và hay đặt tạm rồi sắp xếp lại sau.

1. Chuẩn bị đủ kệ, mái che, chén nước chặn kiến trước ngày nhận.
2. Đánh số thùng và vị trí, đặt mỗi thùng thẳng vào chỗ cố định của nó.
3. Để thùng lắng một lúc rồi mới mở cửa tổ, mở lần lượt.
4. Khoanh khu đàn mới, tạm ngưng cắt cỏ và tưới phun quanh đó hai tuần.
5. Chỉ quan sát cửa tổ, ghi tình trạng mỗi ngày: ong ra vào, mang phấn về, có kiến không.

Ghi chép là cách phòng bỏ tổ rẻ nhất

Ở quy mô trại, không ai nhớ hết từng đàn. Một đàn thưa dần qua ba tuần rất dễ lọt khỏi mắt nếu không ghi lại. Mỗi thùng nên có các mục: ngày nhận, nguồn gốc, lần kiểm tra cuối, tình trạng cửa tổ, sự cố gần đây. Khi một đàn bỏ đi, lật lại ghi chép sẽ thấy được chuỗi xáo trộn trước đó. Trại có thể dùng app quản lý trại ong để ghi lịch kiểm tra và tình trạng từng đàn thay cho sổ tay. Xem thêm cách các trại ghi chép ở mục Nhật ký trại.

Bổ sung đàn cho trại

Khi cần bổ sung thay cho đàn đã mất, chọn tổ giống tách từ đàn khoẻ, đồng đều, không phải tổ bắt rừng, để cả lô dễ định vị như nhau. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, cùng mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; thông tin ở ongquy.com. Muốn xem cách một trại bố trí hàng thùng và đường đi thực tế, có thể đến trại theo tour tham quan.

Câu hỏi thường gặp