Nông trại ong dú: chia nhóm đàn để không vắt kiệt mật

Người có vài chục thùng ong dú trong vườn thường gặp một cám dỗ khác với người nuôi một hai thùng. Khi đến mùa thu, họ đi một lượt qua cả dãy và lấy ở mọi thùng có mật. Tính ra mỗi thùng lấy không nhiều. Nhưng cộng lại, cả trại cùng bước vào mùa khô với kho mỏng, và nếu năm đó khô dài, rất nhiều đàn cùng suy một lúc.

Ở quy mô nông trại, vắt kiệt không nằm ở một thùng mà nằm ở cách quản lý cả đàn. Bài này đề xuất một cách đơn giản: chia đàn thành nhóm, mỗi nhóm một vai, và luân phiên thu.

Đàn ong là một phần của nông trại, không phải nguồn tận thu

Trong một nông trại có cây ăn trái, rau màu, hàng rào cây bụi, ong dú làm hai việc: làm mật và đi thụ phấn. Ong dú nhỏ, bay quanh gần, chui được vào nhiều loại hoa nhỏ. Một vườn có đàn khoẻ quanh năm thì cây được thăm hoa đều hơn.

Khi coi đàn ong chỉ là nguồn mật để tận dụng, người chủ trại dễ quên vai trò thứ hai. Đàn bị vắt kiệt suy đi vào đúng mùa cây ra hoa đầu năm, và thứ mất không chỉ là mật năm sau.

Chia trại thành ba nhóm đàn

Cách làm này không đòi hỏi kỹ thuật cao, chỉ cần đánh dấu thùng và ghi chép đều.

Tiêu chí chọn đàn giống tốt có trong mục Chọn tổ giống.

Luân phiên: không đàn nào bị thu hai năm liền

Cốt lõi của cách này là luân phiên. Một đàn đã cho mật năm nay sẽ sang nhóm hồi sức năm sau. Đàn hồi sức đủ mạnh thì lên nhóm thu. Đàn giống giữ nguyên vai trò lâu hơn, chỉ thay khi có đàn tốt hơn.

1. Đầu mùa mưa: đi một lượt, xếp từng đàn vào nhóm dựa trên độ đông quân và kho.
2. Giữa mùa mưa: tách đàn từ nhóm giống để tăng số thùng; đàn mới vào nhóm hồi sức.
3. Mùa thu hoạch: chỉ mở các thùng thuộc nhóm thu, lấy bầu mật ở rìa, ghi số bầu đã lấy.
4. Trước mùa khô: dừng thu toàn trại, kiểm tra kho của mọi nhóm.
5. Sau mùa khô: đánh giá lại, chuyển đàn đã thu sang nhóm hồi sức.

Nhờ vậy, ở bất kỳ thời điểm nào cũng chỉ một phần trại bị lấy mật. Nếu năm đó khô bất thường, phần lớn đàn vẫn còn kho dày.

Tách đàn thay cho vắt mật

Nhiều chủ trại thấy đàn đông, kho đầy và nghĩ ngay tới mật. Một lựa chọn khác là tách đàn. Đàn mạnh được chia đôi, mỗi nửa mang theo một phần kho, và trại có thêm một thùng. Về lâu dài, số thùng tăng thì tổng mật cả trại cũng tăng, mà không đàn nào phải bị ép.

Không bắt tổ ong dú trong rừng về nuôi. Nhân đàn bằng cách tách từ chính đàn khoẻ của trại là cách bền và không phá tổ hoang.

Nối lịch đàn với lịch vườn

Lịch thu mật nên đặt cạnh lịch hoa của nông trại. Ở Đông Nam Bộ, quãng đầu năm thường khô và thưa hoa, cũng là lúc một số cây ăn trái bắt đầu ra bông. Đàn mang kho dày vào quãng đó vừa sống được vừa còn sức đi thụ phấn. Ngoài ra:

• Trồng xen cây bụi, cây hàng rào nở lệch mùa để ong có nguồn hoa rải rác.
• Không phun thuốc vào giờ ong đi làm, tốt nhất là không phun quanh khu đặt thùng.
• Đặt thùng gần khu cây cần thụ phấn; ong dú không đốt nên không ngại người làm vườn đi qua.

Lịch hoa theo tháng tham khảo trong mục Nguồn hoa theo mùa.

Xem một trại vận hành theo nhóm đàn

Muốn bắt đầu hoặc mở rộng nông trại ong dú, nhìn một trại đang chạy sẽ giúp nhiều hơn mọi bảng biểu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Chủ vườn có thể tham gia tour học thực hành tại trại để xem cách bố trí thùng, cách tách đàn và cách ghi chép nhóm.

Câu hỏi thường gặp