Thu mật ong dú ở nông trại: bao nhiêu thì vườn vẫn lợi

Trong một nông trại có vườn trái cây, ao cá, mấy luống rau và vài chục thùng ong dú, người chủ hay tính ong theo kiểu tính gà vịt: mỗi thùng ra bao nhiêu mật. Tính vậy dễ thiệt. Ong dú bay quanh vườn cả năm, thụ phấn cho bông xoài, bông nhãn, bông bí, bông dưa. Phần lợi đó không hiện trên sổ bán mật nhưng hiện ở số trái đậu. Đàn bị thu quá tay thì yếu, bay ít, và cái mất lớn nhất lại rơi vào vườn.

Đặt ong vào đúng vị trí trong nông trại

Một nông trại có nhiều nguồn thu. Ong dú đóng góp theo hai đường: mật và thụ phấn. Đường thứ hai thường lớn hơn với vườn cây ăn trái và rau dây leo, vì bông được ghé đều thì trái đậu nhiều và tròn hơn. Vì vậy câu hỏi thu bao nhiêu phải trả lời theo thứ tự: đàn có đủ khoẻ để làm việc cho mùa hoa tới không, rồi mới tới phần mật dư.

Đặt thùng sao cho đàn phủ được vườn và cách bố trí theo từng loại cây có trong mục Nguồn hoa theo mùa.

Lịch nông trại quyết định lúc thu

Điểm hay quên nhất là dòng cuối. Mùa khó tuỳ vùng: miền Nam là cuối mùa khô nắng gắt, miền Bắc là đợt rét và nồm, miền Trung là mùa mưa bão. Thu sát mùa đó thì hậu quả chỉ lộ ra vài tháng sau, khi đàn thưa quân đúng lúc vườn lại ra bông.

Ước phần dư trong một lần đi vườn

Người làm nông trại bận, nên gộp việc kiểm tra ong vào buổi đi thăm vườn buổi sáng:

1. Đứng cạnh thùng vài phút. Ong ra vào đều, có con mang phấn là đàn đang làm việc tốt.
2. Mở nắp những thùng định thu. Nhìn vành bầu mật bao quanh vùng ấu trùng.
3. Vành dày, bầu căng, có bầu mới lấn ra khoảng trống: đàn có phần dư.
4. Vành mỏng hoặc có bầu xẹp: đóng nắp, ghi lại để xem lần sau.
5. Đánh dấu thùng sẽ thu, chọn ngày nắng ráo gần nhất, không trùng ngày phun.

Khi thu chỉ cắt những bầu ở rìa ngoài, để phần lớn lại. Đàn mới tách trong năm, đàn vừa dời chỗ thì bỏ qua cả mùa.

Thuốc bảo vệ thực vật: chuyện phải tính trước

Ong dú và thuốc sâu không sống chung được. Nếu vườn buộc phải phun:

• Phun vào chiều muộn, khi ong đã về tổ.
• Che hoặc đóng tạm cửa tổ những thùng gần khu phun, nhớ mở lại sáng hôm sau.
• Tránh phun lúc cây đang nở bông rộ.
• Không thu mật trong vài tuần sau đợt phun gần thùng, để chắc mật không lẫn gì lạ.

Các rủi ro khác như kiến, thằn lằn, ruồi ở mục Rủi ro & thiên địch.

Cân sổ: mật ít mà vườn được nhiều

Cuối năm, khi tổng kết nông trại, nên nhìn ong qua cả hai cột: lượng mật thu được và vụ trái năm đó. Có năm thu ít mật vì để đàn khoẻ, nhưng vườn đậu trái tốt. Đó là năm ong đã làm đúng việc của nó. Muốn tăng cả hai cột thì tăng số thùng bằng tách đàn từ những đàn mạnh, chứ không tăng mức lấy ở mỗi thùng. Mật thu về lọc sạch, cho vào hũ kín, để ngăn mát, vì mật ong dú chua thanh, nhiều nước, dễ lên men.

Nông trại mới bắt đầu nuôi ong, hoặc muốn thêm thùng cho đủ phủ vườn, có thể tìm tổ giống ở trại ong dú Ong Quý tại Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại cũng có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú, hợp để nông trại bày bán kèm khi đón khách. Ai muốn mua thêm tổ hoặc bán bớt mật dư cho người nuôi khác có thể dùng chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp