Ghép lịch nuôi ong dú vào lịch vụ mùa nông trại

Chủ nông trại thường thêm vài chục thùng ong dú vào trại với suy nghĩ ong tự lo, mình chỉ việc thu mật. Ong đúng là tự lo phần lớn. Nhưng một nông trại có lịch riêng của nó: lịch phun, lịch cày, lịch thu hoạch, lịch đốt rơm, lịch dắt bò ra bãi. Mấy lịch đó đụng vào đàn ong nhiều hơn thời tiết. Muốn ong sống khoẻ trong nông trại thì phải đặt lịch ong chồng lên lịch vụ mùa và tìm chỗ hai bên va nhau.

Ví dụ trong bài lấy theo nông trại ở Đông Nam Bộ, nơi mùa mưa kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 11 và mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4, trồng xen cây ăn trái, rau màu, có thể có lúa và vật nuôi.

Bước đầu: chọn chỗ cho khu ong trong sơ đồ trại

Chỗ đặt thùng quyết định phần lớn chuyện va chạm về sau. Một vị trí tốt trong nông trại thường có những điều sau:

• Nằm ở rìa trại hoặc trong vạt cây lâu năm như xoài, mít, điều, tre, không nằm giữa ô rau màu.
• Cách xa chuồng trại, nhất là chuồng heo, chuồng gà, vì mùi và ruồi nhặng.
• Không nằm trên lối đi của máy cày, xe chở hàng.
• Có bóng râm buổi chiều, đất cao không đọng nước mùa mưa.
• Có hàng rào để bò, dê không cọ vào giá thùng.

Lịch phun thuốc: chỗ va nhau lớn nhất

Trong nông trại trồng xen, gần như tháng nào cũng có một ô nào đó cần xử lý sâu bệnh. Ong dú đi kiếm ăn trong một bán kính không lớn, nên những ô gần khu thùng là đáng lo nhất.

1. Treo một tờ lịch chung trong trại, ai phun ô nào thì ghi ngày, ô, loại thuốc.
2. Ô nào nằm gần khu ong thì ưu tiên biện pháp không phun: bẫy dính, bắt tay, tỉa bỏ phần bị hại.
3. Bắt buộc phải phun gần thì phun chiều tối khi ong đã về tổ, che cửa tổ bằng lưới mịn từ sáng hôm đó tới hôm sau.
4. Không phun lên cây đang ra hoa. Đó là lúc ong đến đông nhất.
5. Rửa bình phun xa khu đặt thùng, không đổ nước rửa ra mương gần đó.

Lịch vụ mùa chồng lên lịch ong

Ghép thêm vào đó tên các cây đang trồng trong trại sẽ ra một lịch cụ thể hơn. Chuyên mục Nguồn hoa theo mùa có danh sách cây ra hoa theo tháng để đối chiếu.

Đốt rơm, đốt cỏ và chuyện khói

Cuối mùa khô, nhiều nông trại có thói quen đốt tàn dư cây trồng, rơm rạ hay đống cỏ phát. Khói bay vào khu ong làm đàn hoảng loạn, ong đi kiếm ăn không về được, đàn yếu có thể bỏ tổ. Lửa lan theo cỏ khô thì mất luôn cả dãy thùng.

• Ủ rơm, cỏ thành phân thay cho đốt. Đây cũng là nguồn phân hữu cơ cho chính trại.
• Nếu phải đốt, chọn chỗ cuối hướng gió so với khu ong, ngày lặng gió, có người canh.
• Phát vành đai sạch cỏ quanh khu thùng trước tháng 3.

Biến cây trồng thành nguồn ăn cho ong

Nông trại có lợi thế lớn so với nuôi ong trong phố: diện tích cây trồng rộng. Một vài điều chỉnh nhỏ giúp ong có hoa nhiều hơn mà không ảnh hưởng năng suất:

• Để lại vài luống rau thơm, rau cải cho ra hoa sau khi thu.
• Trồng hàng rào bằng cây có hoa thay vì lưới thép trơn.
• Giữ dải cỏ dại có hoa ở mép mương, bờ ruộng thay vì phát trắng.
• Trồng xen cây nở hoa vào mùa khô để lấp quãng ít hoa.

Các kỹ thuật nuôi cụ thể như tách đàn, kiểm tổ có trong chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Gắn ong dú vào mô hình nông trại

Với nông trại có đón khách hoặc bán nông sản, ong dú còn là một phần câu chuyện của trại: thùng ong giữa vườn cây là dấu hiệu dễ thấy của canh tác ít thuốc. Để bắt đầu, nên lấy tổ giống từ trại nhân giống bằng tách đàn. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Chủ trại muốn xem cách một trại ong dú bố trí khu thùng giữa vườn có thể đi một buổi tham quan, học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp