Sự cố nuôi ong dú trong nông trại có chuồng trại

Ở một nông trại có cả vườn cây, chuồng gà, chuồng heo hay bò, ao cá, thêm vài thùng ong dú nghe rất hợp: hoa vườn có ong thụ phấn, ong có nguồn ăn quanh năm. Nhưng nông trại cũng là nơi đông việc, đông người, đông con vật. Những sự cố mất đàn ở đây hiếm khi do ong yếu, mà thường do thùng đặt sai chỗ so với các hoạt động khác của trại.

Bài này đi một vòng quanh các khu điển hình của một nông trại nhỏ, chỉ ra ở mỗi khu thường xảy ra chuyện gì với đàn ong dú và nên bố trí lại thế nào.

Khu chuồng trại: mùi, ruồi và thuốc sát trùng

Đặt thùng ong cạnh chuồng heo hay chuồng gà có vẻ tiện trông. Nhưng chuồng trại thường được phun thuốc sát trùng định kỳ, có khi dùng thuốc diệt ruồi. Hơi thuốc bay sang, ong uống nước ở máng của vật nuôi, đàn suy dần mà không biết vì sao. Ruồi nhiều quanh chuồng cũng là mối đe doạ cho đàn yếu, vì chúng tìm vào bọng phấn để đẻ.

• Đặt thùng cách xa chuồng, phía trên gió.
• Có khay nước sạch riêng cho ong để chúng không tìm đến máng của vật nuôi.
• Báo cho người làm chuồng biết chỗ đặt thùng để phun thuốc tránh hướng đó.

Khu thả rông: gà, vịt, trâu bò

Gà thả vườn rất thích đứng rình trước cửa tổ đặt thấp, mổ ong thợ bay ra vào. Một đàn gà có thể làm đàn ong hụt lượng ong đi kiếm ăn đáng kể. Trâu bò, dê thì hay cọ mình vào cột, giá thùng nằm trong bãi chăn là sớm muộn cũng bị húc đổ.

1. Kê thùng đủ cao để gà không đứng ngang cửa tổ.
2. Rào khu đặt thùng tách khỏi bãi chăn thả.
3. Giá phải có đế rộng, chôn chắc, không dùng cọc tạm.

Khu làm việc: khói, máy móc, tưới tiêu

Khu vườn cây: nguồn hoa và cả nguồn rủi ro

Vườn cây ăn trái, rau màu là nguồn hoa chính của đàn. Nhưng cũng chính ở đây hay có phun thuốc trừ sâu, thuốc kích ra hoa. Trên một nông trại nuôi ong, lịch phun thuốc vườn nên tính đến ong: tránh phun lúc cây đang nở hoa rộ, tránh phun giờ ong đi kiếm, ưu tiên các biện pháp không hoá chất ở những luống gần thùng. Cành cây ăn trái lớn nhanh, chạm mái thùng là cầu nối cho kiến, nên tỉa định kỳ. Mục Nguồn hoa theo mùa có gợi ý cây nên trồng thêm để đàn có hoa quanh năm.

Một sơ đồ bố trí an toàn

Thử vẽ sơ đồ trại lên giấy, đánh dấu hướng gió chính, chuồng trại, chỗ đốt, bãi chăn, ao và vườn. Khu ong lý tưởng là nơi:

• Phía trên gió so với chuồng trại và chỗ đốt.
• Có bóng chiều, đất cao ráo, không đọng nước.
• Có rào tách khỏi vật nuôi thả rông.
• Gần vườn hoa nhưng không nằm giữa vùng phun thuốc.
• Thuận đường đi lại để quan sát cửa tổ hằng ngày mà không phải chen qua chuồng.

Khi trại đã có từ năm đàn trở lên, ghi chép đàn nào ở đâu, kiểm ngày nào sẽ giúp nhận ra đàn nào đang chịu ảnh hưởng của khu nào. Mục Kỹ thuật nuôi có hướng dẫn quan sát cửa tổ.

Thêm ong vào nông trại cho đúng cách

Ong dú không có ngòi đốt nên rất hợp với trại có trẻ con, có người làm thuê qua lại. Muốn bắt đầu, nên chọn tổ giống đã ổn định thay vì bắt tổ ngoài rừng, và nhân đàn sau này bằng cách tách. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và đồ từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật — xem ở ongquy.com. Muốn xem một trại bố trí khu ong ngoài thực tế trước khi làm, có thể đăng ký tham quan ở ongdu.com/tour.

Câu hỏi thường gặp